Publikacje IPN

• Autor: Marek Gałęzowski
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 11
• Data wydania: Warszawa 2015

Generał Stefan Rowecki „Grot” – twórca i dowódca Armii Krajowej, podziemnego wojska polskiego w okupowanym kraju, bez wątpienia najważniejsza osoba w hierarchii polskiej konspiracji, jedyny, który mógł powiedzieć o sobie: „Armia Krajowa to ja”. Podobnie jak wielu wybitnych oficerów Wojska Polskiego walczył w Legionach Polskich. Był jednym z najmłodszych wiekiem oficerów słynnej I Brygady pod komendą Józefa Piłsudskiego. Zginął z rąk Niemców po wybuchu powstania warszawskiego, lecz okoliczności jego śmierci nie są znane do dziś.

• Autor: Andrzej Arseniuk i Filip Musiał
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 648
• Data wydania: Warszawa 2015

Obejmując funkcję prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dr hab. Janusz Kurtyka stał się jedną z kilku najważniejszych osób współtworzących polską politykę historyczną. Powierzony mu urząd sprawował z jednej strony w okresie, w którym dyskusja o niedawnej przeszłości i sposobach jej upamiętnienia stała się jedną z osi debaty publicznej, z drugiej w czasie, gdy poprawa sytuacji finansowej IPN pozwoliła na znaczące rozwinięcie jego działalności i umocnienie autonomicznej roli Instytutu w życiu społecznym. Wiele rozpoczętych wówczas projektów nosi wyraźny ślad osobistego zaangażowania prezesa Kurtyki i jego sposobu rozumienia roli IPN.

• Autor: Małgorzata Ptasińska-Wójcik
• Kategoria: Historia
• Warszawa 2014

W 1946 r. Jerzy Giedroyc założył Instytut Literacki, jedną z najważniejszych oficyn polskiej emigracji. Książka przy okazji omawiania losów serii wydawniczej „Biblioteka »Kultury«” przedstawia dzieje Instytutu w latach 1946–1966 na tle wydarzeń w bloku wschodnim i na Zachodzie.Ukazuje politykę wydawniczą Giedroycia, odsłania relacje między nim a autorami, a także unaocznia sytuację pisarzy za „żelazną kurtyną”. Podsumowuje dorobek pierwszego dwudziestolecia oficyny i wskazuje na niespotykaną w następnych latach różnorodność oferty wydawniczej.

• Autor: Igor Hałagida
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 650
• Data wydania: Warszawa 2014

Ks. Bazyli (w języku ukraińskim Wasyl) Hrynyk to jedna z czołowych postaci Kościoła greckokatolickiego w okresie PRL. Przedwojenny proboszcz katedry w Przemyślu, wykładowca miejscowego Seminarium Duchownego i bliski współpracownik przemyskiego ordynariusza bp. Jozafata Kocyłowskiego, już od pierwszych lat powojennych znalazł się w orbicie zainteresowań aparatu bezpieczeństwa. Ponieważ o sytuacji grekokatolików po II wojnie światowej starał się informować Stolicę Apostolską, w 1954 r. został aresztowany, oskarżony o „szpiegostwo na rzecz Watykanu” i skazany na karę więzienia. Po wyjściu na wolność stał się głównym organizatorem duszpasterstwa greckokatolickiego i nieformalnym „liderem” nieuznawanego przez władze komunistyczne Kościoła greckokatolickiego. Uwieńczeniem aktywności ks. Hrynyka było mianowanie go w 1967 r. przez prymasa Stefana Wyszyńskiego generalnym wikariuszem
grekokatolików w Polsce.

Książka powstała głównie na podstawie nieznanych dotychczas dokumentów kościelnych, materiałów administracyjnych i partyjnych oraz archiwaliów wytworzonych przez aparat bezpieczeństwa. Drogę życiową kapłana ukazano na szerokim tle polityki wyznaniowej i narodowościowej PRL, zawiłych relacji polsko-ukraińskich, skomplikowanych odniesień między wiernymi Kościoła katolickiego (obrządków zachodniego i wschodniego) oraz ich stosunku do wiernych i duchownych Kościoła prawosławnego (i vice versa). Istotnym uzupełnieniem jest obszerny wybór dokumentów dotyczących aresztowania księdza, prowadzonego przeciwko niemu śledztwa, jego procesu i uwięzienia.

• Autor: Paweł Jaworski
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 450
• Data wydania: Warszawa 2014

Autor, wykorzystując rozległą bazę źródłową, wypełnia „białą plamę” w polskiej historiografii. Sprawę polską w latach drugiej wojny światowej przedstawia przez pryzmat wzajemnych relacji rządu RP na uchodźstwie z władzami szwedzkimi.Dwustronne stosunki dyplomatyczne, zredukowane po podbojach niemieckich do minimum, zintensyfikowały się wraz z sukcesami aliantów. Najważniejszym rezultatem tego procesu byto zapoczątkowanie rokowań nad układem gospodarczym o współpracy powojennej obu krajów. Autor odtwarza szwedzką grę dyplomatyczną wokół tych negocjacji, ostatecznie zakończonych podpisaniem porozumienia z Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej w Warszawie. Polityce przychylnej planom Stalina wobec Polski towarzyszył szeroki program pomocy humanitarnej. W pracy zostały także przedstawione reakcje szwedzkiej prasy na wydarzenia w Polsce.

• Autor: Jakub Gołębiewski
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 674
• Data wydania: Warszawa 2014

Publikacja „Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1984" zawiera 198 dokumentów. Pochodzą one w większości z akt kontrolnych śledztwa Prokuratury Wojewódzkiej w Toruniu w sprawie uprowadzenia i zabójstwa kapelana „Solidarności”. Przeważająca część publikowanych materiałów to protokoły przesłuchań oskarżonych w procesie toruńskim: Grzegorza Piotrowskiego, Waldemara Chmielewskiego, Leszka Pękali oraz Adama Pietruszki. Pozostałe protokoły dokumentują zeznania świadków: pracowników Departamentu IV MSW, osób, które widziały wydarzenia z 19 października, znajomych ks. Jerzego. W tomie zamieszczono również dokumenty z akt w sprawie karnej przeciwko sprawcom porwania i zabójstwa ks. Popiełuszki, notatki służbowe funkcjonariuszy MSW oraz wybrane pisma procesowe, które pozwalają na odtworzenie przebiegu śledztwa.

• Autor: Andrzej Zawistowski
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 418
• Data wydania: Warszawa–Białystok 2009

Symbolem forsownego uprzemysłowienia Polski w pierwszej połowie lat 50. XX w. jest niewątpliwie Nowa Huta. Jednak w tym samym czasie, gdy pod Krakowem budowano kombinat metalurgiczny, ponad 400 km. na północ powstawał inny kombinat – bawełniany. Książka Andrzeja Zawistowskiego pokazuje czterdziestopięcioletnie funkcjonowanie Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego – fabryki zbudowanej w mieście pozbawionym tradycji przemysłowej, w którym pierwotnie mieszkało mniej osób niż miała liczyć załoga powstającego przedsiębiorstwa. Autor ciekawie opisuje dzieje budowy i funkcjonowania kombinatu, który w 1956 r. stał się jednym z najbardziej znanych symboli zerwania ze stalinowską propagandą sukcesu.

• Autor: Igor Hałagida
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 322
• Data wydania: Warszawa 2014

Książka odsłania kulisy prowokacji o kryptonimie „C-1”, prowadzonej wspólnie przez peerelowskie MBP i sowieckie MGB. Przeciwnikiem komunistycznych organów były działająca na Zachodzie banderowska frakcja Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pozostałości ukraińskiego podziemia w Polsce i w USRR oraz służby specjalne Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. W ramach przedsięwzięć operacyjnych w Polsce przez niemal cztery lata (1950–1954) działała stworzona przez bezpiekę nielegalna ukraińska struktura, która stanowiła „pomost” łączący podziemie na Ukrainie z emigracją. Od samego początku na jej czele stał Leon Łapiński „Zenon” – agent MBP „Bogusław”

• Autor: Antoni Dudek
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 536
• Data wydania: Warszawa 2009

Niniejszy tom ma na celu przybliżenie kilku zagadnień, które w dotychczasowych badaniach nad przełomem ustrojowym 1989 r. pozostawały słabiej udokumentowane źródłowo. W szczególności chodzi o stosunek władz ZSRR do przemian w Polsce, dojrzewanie ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego do rozpoczęcia reformy systemu politycznego oraz rolę, jaką w tym ostatnim procesie odegrały analizy tworzone przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa.

• Autor: Bartłomiej Noszczak
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 502
• Data wydania: Warszawa 2008

Prezentowana praca opisuje działania komunistycznego aparatu władzy wobec Kościoła w okresie izolacji prymasa Stefana Wyszyńskiego (1953–1956). Autora interesowały zarówno założenia polityki wyznaniowej formułowane przez centralne organy władzy, jak i ich realizacja przez aparat bezpieczeństwa oraz cywilne podmioty administracji. Książka pokazuje za pomocą jakich metod i jak dalece skutecznie państwo wykorzystało izolację kardynała do osiągnięcia własnych celów.

• Autor: Maria Wardzyńska
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 356
• Data wydania: Warszawa 2009

Monografia dr Marii Wardzyńskiej, pracownika naukowego Instytutu Pamięci Narodowej stanowi próbę całościowego ukazania przebiegu Intelligenzaktion (akcji „Inteligencja”), która była pierwszą eksterminacyjną operacją przeprowadzoną przez Rzeszę podczas wojny. Była akcją prewencyjną, realizowaną w tajemnicy jesienią 1939 r. i wiosną 1940 r. Jej ofiarą padło ponad 100 tys. osób. Celem akcji było zlikwidowanie na ziemiach polskich wszystkich, wokół których mógł się ogniskować opór, zagrażający realizacji zamiarów okupanta wobec Polski.

Autorka przedstawia plany i przygotowanie akcji przez władze III Rzeszy. Opisuje przeprowadzone przez policję bezpieczeństwa, we wrześniu 1939 r., aresztowania Polaków w Rzeszy i w Wolnym Mieście Gdańsku. Pokazuje przebieg akcji „Inteligencja” na ziemiach włączonych do Rzeszy oraz na ziemiach, na których okupant utworzył Generalne Gubernatorstwo.

• Autor: Jerzy Eisler
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 809
• Data wydania: Warszawa 2006

Książka uhonorowana Nagrodą Historyczną „Polityki” za rok 2006.

„Określenie »Marzec 1968« należy do swoistej magii języka i raczej zamazuje niż objaśnia istotę i chronologię wydarzeń, które były przecież znacznie bardziej rozciągnięte w czasie: rozpoczęły się kilka miesięcy wcześniej i trwały kilka miesięcy później. Należałoby zresztą chyba mówić nie o jednym Marcu, lecz raczej o Marcach – w liczbie mnogiej. Pod pojęciem tym kryje się wszak kilka różnych, niekoniecznie ze sobą powiązanych, a niekiedy wręcz wykluczających się i przeciwstawnych nurtów” (ze wstępu).
Monumentalna praca Jerzego Eislera, wykorzystująca rozległą bazę źródeł archiwalnych i relacji oraz najnowszą literaturę, przedstawia całą złożoność i wieloaspektowość tego najsłabiej znanego z „polskich miesięcy”.

• Autor: Andrzej Żbikowski
• Kategoria: Historia
• Liczba stron: 180
• Data wydania: Warszawa 2009

IPN udostępnił w formie cyfrowej dokument wyjątkowy w ludzkich dziejach. „Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie już nie istnieje” – raport Jürgena Stroopa, przygotowany dla Heinricha Himmlera po zagładzie warszawskiego getta w 1943 roku.
Jego wyjątkowości nie przekreśla to, że – jak pisze we wstępie do książkowego wydania „Raportu” z 2009 roku profesor Andrzej Żbikowski – nie odbiega on od setek innych niemieckich sprawozdań dotyczących zagłady europejskich Żydów. Urzędowo, w tak samo obojętnym tonie, jako zadanie czysto techniczne opisuje językiem statystki likwidację całych skupisk żydowskich. W sposób jednak niebywały odkrywa stosunek Niemców do Żydów jako głównego ideologicznego wroga III Rzeszy i przybliża ich poglądy na zaplanowane na zimno ludobójstwo ludności żydowskiej.

Wbrew intencjom Stroopa stał się jednak „Raport” pośmiertnym hołdem, złożonym narodowi żydowskiemu i jego bojownikom. Pokazuje ich wyższość moralną i etyczną.

Wszyscy znają zdjęcie stojącego w grupie przerażonych ludzi kilkuletniego żydowskiego chłopczyka w za dużej czapce, z podniesionymi rączkami, pod lufami niemieckich żołdaków – pochodzi ono z „Raportu”. Integralną częścią raportu jest kilkadziesiąt fotografii. Przerażających i nie do zapomnienia.

„Raport” Stroopa miał świadczyć o męstwie autora, podkreślać jego zasługi dla Tysiącletniej Rzeszy Niemieckiej. Za zniszczenie warszawskiego getta – i inne zbrodnie w całej Europie – awansował i był odznaczany przez Hitlera. Na koniec jednak stał się „Raport” dowodem oskarżenia w procesach przed sądami i trybunałami w Norymberdze i Warszawie.