Ferdydurke

Spektakl telewizyjny
Rok produkcji: 1985
Dane techniczne: Barwny. 127 min.
Premiera: 24.03.1986

Reżyseria: Maciej Wojtyszko

Adaptacja głośnej powieści Witolda Gombrowicza dla potrzeb małego ekranu była prapremierą telewizyjną tej niezwykłej książki. "To zdumiewające, jak fabuła, wcale nie tak znów bogata w dialogi, okazała się nośna dramaturgicznie, zdarzeniowo; jak narracja dała się przekształcić w akcję" - podkreślał recenzent po premierze spektaklu Macieja Wojtyszki.
Pierwsza i - być może - najważniejsza w dorobku pisarza powieść ukazała się w 1937 r. Autor znany był już z wydanego wcześniej tomu opowiadań "Pamiętniki z okresu dojrzewania" (1933); przed wojną opublikował również na łamach "Skamandra" sztukę "Iwona, księżniczka Burgunda" (1938) i pod pseudonimem Z. Niewieski powieść sensacyjną "Opętani" (1939). Po wojnie, już na emigracji, napisał powieści "Trans- Atlantyk" (1953), "Pornografia" (1960), "Kosmos" (1965), dramaty: "Ślub" (1953), "Operetka" (1966) oraz trzy tomy "Dziennika" (1957-66).
Pisarstwo Gombrowicza koncentruje się wokół zagadnienia Formy jako klucza do rzeczywistości i zarazem właściwego bytu sztuki. Interesowały go przede wszystkim formy spaczone, jak niedojrzałość czy brzydota, konwenanse krępujące jednostkę, zastane schematy obyczajowo- społeczne.
Już na początku "Ferdydurke" autor ujawnia swój zamysł - "I wtedy straszne ogarnęło mnie wzburzenie. Ach, stworzyć formę własną! Niech kształt mój rodzi się ze mnie, niech nie będzie zrobiony mi!" Józio, narrator i jednocześnie bohater tej powiastki filozoficznej, trzydzistolatek uznawany za sztubaka, przebrany w szkolny mundurek, toczy pojedynek w kilku rundach ze światem i ludźmi - przeciw infantylizacji, czyli upupieniu; przeciwko narzucanym jemu i innym rolom, czyli gębie. Próbuje porachować się z idiotyzmem dydaktycznym szkoły, która wymusza na uczniach odkrycia w rodzaju "Słowacki wielkim poetą był". Rozprawia się z mieszczaństwem, które pod płaszczykiem nowoczesności i swobody obyczajowej kryje czystej krwi filistra. Z drapieżnym szyderstwem odnosi się zarówno do anachronicznego dworu szlacheckiego, jak też prymitywnego chłopstwa i idei bratania się z parobkami", której wyznawcą jest jego szkolny kolega Miętus. Jednak wszystkie "pojedynki na miny" i kolejne rundy walk: Józio kontra reszta świata - kończą się wielką "kupą", bijatyką, ogólnym kłębowiskiem ciał. Od "gęby", uzależnienia od schematów pseudokultury, tradycjonalizmu, od "ciotek kulturalnych" wywierających psychiczny gwałt na swym otoczeniu - nie można po prostu uciec. Groteskowy dystans wobec świata i psychologiczny rozdźwięk pomiędzy dorosłością a niedojrzałością bohatera gwałtem przebranego za uczniaka - są źródłem specyficznego komizmu tej powieści, a także adaptacji telewizyjnej, która jest dziełem małżonków Wojtyszków. "Prócz filozofii związków i zależności międzyludzkich, fascynuje w tym spektaklu witalność językowa. "Niesamowita jest ta polszczyzna, jej precyzja, nonszalancja, liryzm i humor" - pisano po premierze, podkreślając zasługi reżysera i kunszt aktorski "więcej niż świetnej obsady". [PAT]

Obsada aktorska: Jan Peszek (Ja-Józio-Bohater), Ewa Ciepiela (Ciotka), Elżbieta Willówna (Ciotka), Jerzy Bińczycki (T.Pimko), Tadeusz Malak (Dyrektor Piórkowski), Andrzej Kozak (Bladaczka), Jerzy Radziwiłowicz (Miętus), Jan Frycz (Syfon), Krzysztof Jędrysek (Gałkiewicz), Rafał Jędrzejczyk (Wałkiewicz), Krzysztof Wojciechowski (Hopek), Marcin Sosnowski (Myzdral), Paweł Kruszelnicki (Kopyrda), Dariusz Gnatowski (Pyzo), Katarzyna Walter (Pensjonarka Zuta), Izabela Olszewska (Młodziakowa), Andrzej Buszewicz (Młodziak), Anna Polony (Ciocia), Ryszard Sobolewski (Wuj Konstanty), Jerzy Grałek (Zygmunt), Magdalena Jarosz (Zosia), Piotr Cyrwus (Parobek Walek), Ewa Kolasińska (Służąca Marcysia), Henryk Majcherek (Lokaj Franciszek), Bogdan Kiziukiewicz (Chłop), Zofia Więcławówna (Chłopka), Beata Malczewska (Służąca Młodziaków)

Nie ma plików w tym folderze