3. Mazowsze

Mazowsze to jeden z największych i najważniejszych regionów historycznych Polski, zlokalizowany w centralnej i północno-wschodniej części kraju, w dorzeczu środkowej Wisły oraz jej dopływów (Narwi, Bugu, Pilicy i Bzury). Jego historyczną stolicą i najstarszym ośrodkiem miejskim jest Płock, choć współcześnie najważniejszą rolę odgrywa Warszawa. Warto pamiętać, że granice historycznego Mazowsza nie pokrywają się z obecnym województwem mazowieckim. Historyczny region obejmuje m.in. Łowicz, Skierniewice i Rawę Mazowiecką (obecnie woj. łódzkie), a także okolice Łomży i Ciechanowca (obecnie woj. podlaskie). Nie należą do niego natomiast południowe i radomskie ziemie dzisiejszego województwa (to historyczna Małopolska) oraz Siedlce (historyczne Podlasie).


W państwie Piastów Mazowsze zamieszkiwane było przez słowiańskie plemię Mazowszan, weszło w skład państwa polskiego już w X wieku za panowania Mieszka I. Okres rozbicia dzielnicowego: Od 1138 roku (na mocy statutu Krzywoustego) region funkcjonował jako osobna dzielnica, a później samodzielne, niezależne Księstwo Mazowieckie rządzone przez lokalną linię Piastów mazowieckich. Inkorporacja do Korony: Po śmierci ostatnich książąt mazowieckich (Stanisława i Janusza III), Mazowsze zostało wcielone do Królestwa Polskiego przez króla Zygmunta I Starego w 1529 roku. Przeniesienie stolicy: W 1596 roku król Zygmunt III Waza podjął decyzję o przeniesieniu dworu królewskiego z Krakowa do Warszawy, co trwale zmieniło status geopolityczny regionu.

Historyczne Mazowsze dzieliło się na trzy główne województwa, złożone z mniejszych ziem:
- Województwo mazowieckie: z ziemiami: czerską, warszawską, wiszeńską, wyszogrodzką, zakroczymską, ciechanowską, łomżyńską, różańską, liwską i nurską.
- Województwo płockie: obejmujące m.in. ziemię płocką oraz płońską.
- Województwo rawskie: z ziemią rawską, sochaczewską i gostynińską.

Regiony kulturowe i etnograficzne Z powodu lasów i barier naturalnych na Mazowszu wykształciły się wyraziste mikroregiony o unikalnym folklorze, strojach i architekturze: Kurpie (Puszcza Zielona i Biała): znani z unikalnej sztuki wycinankarskiej, bursztyniarstwa i drewnianego budownictwa. Ziemia Łowicka: słynąca z pasiastych strojów wełnianych, procesji Bożego Ciała oraz unikalnej gwary. Kultura drobnoszlachecka: Północne i wschodnie Mazowsze charakteryzowało się ogromnym odsetkiem tzw. szlachty zagrodowej (zaściankowej), co wpłynęło na specyfikę obyczajową regionu.

Wybitni regionaliści Mazowsza
- Aleksander Janowski (1866–1944): Współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK). Propagował turystykę edukacyjną jako narzędzie budowania tożsamości narodowej i lokalnej.
- Adam Chętnik (1885–1967): Legendarny badacz i miłośnik Kurpiów (Puszczy Zielonej). Założył w Nowogrodzie jedno z najstarszych muzeów na wolnym powietrzu (skansen), napisał ponad 100 prac o historii, muzyce i obyczajach Kurpiów.
- Marian Pokropek (1932–2023): Profesor etnografii, wybitny badacz sztuki ludowej Mazowsza i Podlasia, twórca prywatnego Muzeum Sztuki Ludowej w Otrębusach.
- Bernard Kielak: Wybitny etnograf, badacz i popularyzator kultury kurpiowskiej; autor publikacji o architekturze drewnianej, sztuce ludowej oraz rzemiośle Puszczy Zielonej.
- Lech Niepiekło: Badacz, genealog i historyk specjalizujący się w dziejach drobnej szlachty mazowieckiej i podlaskiej; autor unikalnych monografii rodów i parafii z terenu dawnej ziemi łomżyńskiej i ciechanowskiej.
- Marian Przedpełski (1912–1998) / Janusz Maruszewski: Postacie związane z regionalizmem Ziemi Ciechanowskiej i Płockiej, kultywujące pamięć o tradycjach dawnego Księstwa Mazowieckiego.
- Iwona Chojecka: Aktywna animatorka i badaczka kultury Mazowsza Zachodniego, zaangażowana w utrwalanie tożsamości mniejszych ośrodków miejskich i wiejskich wokół Żyrardowa i Sochaczewa.

► cracoviana ► Polska ► 3. Mazowsze

---

UWAGA: Klikając na napis „nazwa ▼” pliki porządkują się w kolejności od najnowszego; ponowne kliknięcie ▲ powoduje wyświetlenie plików układzie chronologicznym, zaczynając od najstarszego.

---

Miasta

• Pobierz folder
• Zachomikuj folder