Nauka

Steve Stewart-Williams

Dlaczego teoria ewolucji zmienia wszystko

Czy religia i nauka są skazane na konflikt? Czy można wierzyć w Boga i w pełni akceptować wszystkie wnioski wypływające z teorii ewolucji (i na odwrót)? Czy w świetle współczesnych odkryć człowiek nadal jest "ukoronowaniem stworzenia", a życiu ludzkiemu przysługuje "przyrodzona świętość"? Czy bez Boga nie ma moralności, a życie ludzkie jest bezcelowe i jałowe?
Ludzie zadają sobie podobne pytania od wieków, ale po Darwinie, i wierzący, i niewierzący, musieli nauczyć się odpowiadać na nie w zupełnie nowy sposób. Dlaczego ewolucjonizm - "niebezpieczna idea Darwina" - stał się tak wielkim wyzwaniem dla naszej wizji samych siebie? Jak zmienił nauki o człowieku i jak zmienił religię?
Na te pytania, z niekłamanym talentem i poczuciem humoru, kompetentnie i wyczerpująco odpowiada dr Steve Stewart-Williams, wykładowca psychologii ewolucyjnej na Swansea University.

Naomi Klein

Jak stawić opór polityce szoku i stworzyć świat, jakiego nam trzeba

Książka z 2017 roku.
Gorąca reakcja na najważniejsze wydarzenia polityczne, przede wszystkim na wybór Donalda Trumpa na prezydenta Stanów Zjednoczonych, oraz na gwałtownie rosnące w innych krajach prawicowy populizm i nacjonalizm.
To książka o systemie, w którym ktoś taki jak Trump mógł zostać prezydentem. Książka o procesach i prawidłowościach tego systemu, które mimo lokalnych różnic są takie same w Stanach, Polsce i w wielu krajach Europy.
Jako obserwatorka procesów społecznych, gospodarczych i politycznych Naomi Klein potrafi precyzyjnie opisywać zjawiska, które większość z nas dopiero przeczuwa, i nadawać im nazwy, dzięki którym rozpoznajemy je w naszej rzeczywistości.

Guy Bechtel

ladacznica, czarownica, święta, głupia gęś

Przez dwadzieścia stuleci stosunek Kościoła katolickiego do kobiety był sprzeczny. Podziwiano jej łagodność, dziewictwo, uczucia macierzyńskie, lecz podejrzewano, że w głębi duszy każda niewiasta jest rozpustnicą, czarownicą lub głupia gęsią. Kościół nie był przychylny również swoim świętym, gdyż uwłaczając skromności przypisanej ich płci, wychodziły z cienia i przestawały być anonimowe. Przez wieki wymagał od kobiet jedynie podporządkowania. Sprzeciwiał się jej wyzwoleniu, kształceniu, a także dostępowi do kultury i pracy. Dzisiaj nie dopuszcza kobiet do święceń. Niniejsza książka próbuje odpowiedzieć na pytanie, gdzie tkwi źródło przekonania o niższości kobiety, obecnego prawie we wszystkich religiach, również w judaizmie i islamie. Historia chrześcijańskiego antyfeminizmu rzuca światło na prowadzoną dzisiaj walkę Kościoła z antykoncepcją, aborcją, używaniem prezerwatyw itd.

Zbigniew Lach, Jan A. Wendt

Elementy teorii, wybrane metody i badania

Katarzyna Czyż

O trudnej sztuce odpuszczania

Przepracowanie, zmęczenie, niedospanie, permanentny stres. Znasz te stany?
No, dalej, ruszaj spełniać oczekiwania! Dzień po dniu pracuj nad sobą, stawaj się coraz bardziej idealną szefową, menedżerką, pracowniczką, żoną, matką, kochanką, sprzątaczką, praczką. Już, teraz, wykaż się, świat chce, byś był wspaniałym, idealnym mężem, ojcem, dyrektorem, pracownikiem, przyjacielem czy majsterkowiczem. W każdej z ról perfekcja! Masz na to siłę? Masz energię? Wreszcie: masz jeszcze ochotę? Autorka tej książki także pewnego dnia poczuła, że poświęcanie się i spełnianie cudzych oczekiwań to droga donikąd. Miała odwagę, by przyjrzeć się temu, co czuje, co myśli i czego chce - serce, umysł, ciało. Kierunkowskazem w jej poszukiwaniach były i są balans, bycie wystarczającym i po prostu radość życia.

Halford John Mackinder

"Mackinder stworzył najsłynniejsze dotąd prawo geopolityki: Kto panuje nad Wschodnią Europą, ten włada Obszarem Centralnym; kto panuje nad Obszarem Centralnym, włada Światową Wyspą; kto panuje nad Wyspą – włada światem."
Mackinder obrazowo tłumaczy mechanizmy tworzenia się nowoczesnych mocarstw i akumulacji bogactwa dzięki handlowi morskiemu. Wyparcie transportu lądowego jako głównej drogi wymiany handlowej zrewolucjonizowało stosunki międzynarodowe. Brytyjski geograf podkreśla, że fundamentem kultury strategicznej każdego państwa jest jego krwioobieg transportowy.
"W 1919 r. Mackinder spotkał się z Piłsudskim. Przyjechał jako brytyjski komisarz przy wojskach Denikina, by namawiać do współdziałania militarnego Polski i białej Rosji. Piłsudski odmawiając, dał jednocześnie do zrozumienia, że dla Polski, leżącej pomiędzy Niemcami a Sowietami, przewiduje w europejskim rozdaniu rolę podmiotową. Pod wpływem rozmowy z Komendantem Mackinder wystosował memorandum do premiera Lloyda Georga, w którym postulował budowę niezależnego bloku politycznego na obszarze Międzymorza. Niebawem się przekonamy, czy w XXI wieku ta mackinderowska myśl rozstrzygnie nową rywalizację w Eurazji. Trzeba koniecznie przeczytać Mackindera, żeby zrozumieć mechanizmy działania sił geopolitycznych, zwłaszcza że Rzeczpospolita położona jest na styku płyt tektonicznych światowej polityki." | JACEK BARTOSIAK

Praca zbiorowa, minibook wyd. ZNAK

Marek M. Dziekan | Anna Krasnowolska | Janusz Danecki

Postrzegając islam jedynie przez pryzmat funamentalizmu lub terroryzmu, zapominamy o tym, że jest to religia, która przekracza granice świata arabskiego. Bogactwo, które niesie mistyka i kultura islamu są zdominowane negatywną percepcją. Refleksja nad znaczeniem islamu dla chrześcijaństwa towarzyszy „Znakowi” od początku działalności, dlatego dziś przygotowaliśmy dla Państwa wybór tekstów z historii miesięcznika, które tematykę islamu zwykły oswajać, informować o sile i potędze tej religii.

Jason Stanley

My kontra oni

Narody wcale nie muszą być faszystowskie, żeby uprawiać faszystowską politykę. Jason Stanley opisuje dziesięć podstawowych zasad takiej polityki. Refleksje historyczne, fiozoficzne i socjologiczne przetyka opowieściami ze współczesnych Polski, Węgier, Indii i Stanów Zjednoczonych. Pokazuje, jakim zagrożeniem dla współczesnych społeczeństw są mitologizowanie własnej przeszłości, powszechne korzystanie z języka propagandy i wymierzony w uniwersyteckich ekspertów antyintelektualizm. Uświadamia nam, że wszystkie te mechanizmy pogłębiają społeczne podziały i tym samym sprawiają, że dużo bardziej jesteśmy podatni na autorytarne pokusy.
Książka Stanleya wychodzi akurat w momencie, kiedy musimy zmierzyć się z politycznymi konsekwencjami wzmożenia ksenofobicznego populizmu. Historia uczy nas, jakie mogą to być konsekwencje, a w tej właśnie książce Stanley nie tylko klarowanie ją opowiada, ale co ważniejsze dostarcza pojęciowych ram, dzięki którym możemy dostrzec zgubne mechanizmy zagrażające demokracjom na całym świecie.

Marcin Matczak

Myślenie o śmierci daje dobrą perspektywę. Czy zastanawialiście się kiedyś, jak będzie wyglądała Polska bez was? Za 50, 60 czy 100 lat? Czy zapanuje w niej chaos polityczny i moralny, a w badaniach opinii publicznej wszyscy będą mówić, że stracili sens życia? Czy raczej chaos ktoś zastąpi zamordyzmem – porządkiem narzuconym siłą? A może nie będzie tak źle?
W nowej książce Marcin Matczak próbuje zrozumieć, jak zmienia się Polska pod wpływem przenikającej nasze życie publiczne propagandy nienawiści. Wyjaśnia, że szaleństwo polaryzacji i dążenie do wzajemnego unicestwienia nikomu nie przyniosą korzyści. Obnaża techniki, którymi posługują się populiści – zarówno prawicowi, jak i lewicowi – demaskuje ich działania, markujące tworzenie lepszej przyszłości, a w istocie prowadzące do destrukcji.

Ryszard Koziołek

Dobrze się myśli literaturą to zbiór esejów o praktykowaniu wiary w literaturę, rozumianą jako konieczność mówiącego człowieka. Ryszard Koziołek przekonuje, że ilekroć próbujemy coś wyjaśnić, porozumieć się z innym lub wyrazić własne emocje, jesteśmy skazani na literaturę. Czynimy to również bez lektury, ale – jak przekonuje autor – czytanie ulepsza nasze myślenie i mowę.
W myśleniu literaturą autor sięga do twórczości klasyków – jak Prus, Kraszewski, Sienkiewicz, Przybyszewska czy Mrożek – oraz pisarzy współczesnych – Springera, Stasiuka, Pilcha czy Karpowicza. Życiorysy są dla niego równie ważne, jak fikcje, jeśli tylko pozwalają myśli ruszyć z miejsca i ćwiczyć się w wyrażaniu i opowiadaniu świata.
Eseje Ryszarda Koziołka to także głos w sprawie przywrócenia literaturze należnego jej miejsca, które ostatnimi czasy osłabiły media wizualne. Autor udowadnia, że dla człowieka nie ma lepszego programu symulacyjnego do trenowania wyobraźni, mowy i myślenia niż literatura.

Nadav Eyal

Porządek świata, który znamy rozpada się na naszych oczach, można wręcz za izraelskim dziennikarzem Nadavem Eyalem powiedzieć, że mamy do czynienia z rewoltą. Nacjonalizmy, migracje, zmiany klimatyczne i zawirowania polityczne – to one tworzą historię XXI w. Eyal przygląda się im od lat, przemierzając ich śladem wszystkie kontynenty. Rewolta to ich wnikliwa analiza i opowieść o powstawaniu nowego, groźnego świata.

"Doskonale napisane i skłaniające do refleksji podsumowanie obecnego kryzysu globalizacji. Nie wszyscy zgodzą się z interpretacją Eyala, lecz niewielu pozostawi ona obojętnymi".
Yuval Noah Harari

Günter Wallraff,
człowiek, który był w „Bildzie” Hansem Esserem

W marcu 1977 roku Wallraff zatrudnił się jako Hans Esser w hanowerskiej redakcji bulwarówki „Bild” i przez cztery miesiące, niczym Konrad Wallenrod, obserwował od wewnątrz sposoby jej redagowania. Relacja z jego pobytu w „Bildzie” to lektura dość przygnębiająca, bo w pewnym sensie przedstawia prawdę o nas samych, pokazując, że głównym celem prasy takiego typu jest ogłupianie i zarabianie na tym ogłupianiu. Jedenaście milionów czytelników dziennie dostaje „codzienną lepką mieszaninę. Półprawdy, fałszerstwa, reklama otwarta i kryptoreklama, zakłamany seks i brudne kryminałki”
Wallraff opisuje, jak tabloid manipuluje emocjami, ale też jak na tej manipulacji kształtuje poglądy, jak hołubi przychylnych mu urzędników i polityków, a jak niszczy przeciwników. Najgorsze jest jednak pokazanie przez Wallraffa tego, jak zmieniają się sami pracujący tam dziennikarze – połowa redakcji to luźni współpracownicy, bez umów, bez prawa do urlopu, bez uprawnień socjalnych, skazani na łaskę i niełaskę kierownika, przez co panuje między nimi ostra konkurencja, a to powoduje, że się zeszmacają i godzą na upodlenia, sam Wallraff przyznawał zresztą po latach: „Zaczynałem czuć w stosunku do siebie obcość. Myślę, że gdybym został tam dłużej, zmieniłbym się na stałe". Po czterech miesiącach anonimowy telefon przyjaciela z Hamburga zmusza go do ucieczki – jakiś magazyn ujawnił, że to on jest Hansem Esserem.

David Haskell

Rok podglądania natury

Czy las może nas jeszcze czymś zaskoczyć? Jak wiele umyka nam, gdy biegniemy leśną ścieżką ze słuchawkami w uszach? Może warto kiedyś zatrzymać się na dłużej i posłuchać, co las ma nam do powiedzenia? Zapalony biolog David Haskell poświęcił tej obserwacji rok swojego życia. I kiedy pewnego razu stał w lesie nago, usiłując zrozumieć, jakim cudem mała sikorka jest w stanie przetrwać zimę w lesie bez dodatkowej warstwy piór, zadał sobie pytanie o miejsce człowieka w tym niezwykle złożonym świecie natury.
Salamandra przemykająca po liściu, pierwszy wiosenny kwiat, traszka, świetliki, porosty i mchy – oto mikrokosmos pełen nieoczekiwanych tajemnic, las w swoich zadziwiających przejawach. Poetycka elegancja stylu, filozoficzna głębia przekazu i ogromna wiedza przyrodnicza zawarta w „Ukrytym życiu lasu” zaprowadziły Haskella aż do finału Nagrody Pulitzera. Jego książka, obsypana nagrodami, ukazała się w wielu krajach na całym świecie.

Dorota Ogrodzka, Igor Stokfiszewski

Tekst powstał na podstawie badań przeprowadzonych w roku 2018 w ramach projektu Culture for solidarity zrealizowanego przez Europejską Fundację Kultury, Krytykę Polityczną i organizację ZEMOS98.