Samuraje

Samuraj (jap. 侍, samurai?, - rzeczownik od archaicznego czasownika samurau, znaczącego służyć panu), to pierwotnie świta służąca najwyższym dostojnikom japońskim, także gwardia cesarska. Z czasem termin rozszerzono do znaczenia 'wojownik'. Od czasów hegemonii Toyotomiego status dziedziczny - według ówczesnego prawa istniał ścisły podział na cztery klasy społeczne: wojowników, chłopów, rzemieślników i kupców. Symbolem pozycji samurajów były dwa miecze (miecz długi katana i miecz krótki wakizashi, razem stanowiące komplet, zwany daishō) - ich noszenie było prawem i obowiązkiem japońskich wojowników. Daishō nie były tylko bronią. Mówiono o nich, że stanowią duszę samuraja, toteż samurajowie silnie byli związani ze swoimi mieczami i otaczali je głęboką czcią.

Okres rodu Fujiwara

Samuraje jako grupa społeczna pojawili się na przełomie VII i VIII wieku n.e. Przyczyn genezy można się dopatrywać w zmianach w systemie politycznym ówczesnej Japonii. Od czasu powstania w 702 roku kodeksu uznającego władzę cesarza nad krajem i oddającego mu ziemie (należące wówczas do poszczególnych rodów) pod władanie rozpoczął się okres tworzenia struktur feudalnych o nazwie shōen, zarządzanych przez gubernatorów. Z czasem władza cesarska przestała mieć na nie jakikolwiek wpływ. Wtedy też zaczęły powstawać oddziały zbrojne podporządkowane właścicielom, mające w razie potrzeby służyć obronie majątków.

Okres rodów Minamoto i Taira

Od XII wieku, kiedy w ówczesnej stolicy Japonii, Kioto, rozpoczął się okres niepokojów, ściągnięto tam do ich stłumienia samurajów. Wtedy też dwa potężne rody Minamoto (faworyzowane przez ród Fujiwara) i Taira (których wspierał ród cesarski) rozpoczęły między sobą walkę. Po długich i krwawych wojnach, zakończonych zwycięstwem rodu Minamoto w bitwie morskiej w Zatoce Dannoura (dzisiejsza Cieśnina Shimonoseki) władza cesarska straciła znaczenie.

Okres rodu Minamoto


W 1192 roku cesarz przyznał Minamoto Yoritomo tytuł seii taishoguna – od tej daty, aż do roku 1868 realną władzę w Japonii sprawował szogunat. Samuraje zaczęli nabierać coraz większego znaczenia, w okresie tym byli to przede wszystkim wojownicy służący u boku cesarza i najwyższych dostojników.

Okres Kamakura

Od XII do XIV wieku samurajem zaczyna określać się każdego wojownika wysokiej rangi walczącego konno.

Okres Edo
Rzeźba samuraja z epoki Edo - Date Masamune

W okresie od XVII do XIX wieku samurajem określany jest także wasal szoguna lub feudalny władca daimyō. Pod koniec tego okresu wielu zubożałych panów feudalnych zmuszonych było zwalniać wojowników ze służby – stawali się oni wtedy rōninami. Szacuje się, że u kresu epoki Edo, kiedy Japonia liczyła 27 milionów mieszkańców, było ich około 400 tysięcy.

Przewrót samurajów w 1868 roku

W 1868 (początek epoki Meiji) roku młodzi samuraje obalili szogunat, zlikwidowali struktury feudalne, rozpoczęli wprowadzanie reform i tworzenie nowoczesnego państwa. Niedługo później zakazano samurajom publicznego noszenia mieczy i de facto zlikwidowano ich jako grupę społeczną. Przywrócono władzę cesarza i utworzono nową armię najemną, która krwawo i skutecznie tłumiła wszelkie bunty dawnych samurajów.

Ostatni samuraj?

Mimo zlikwidowania warstwy samurajów ich etos pozostał żywy w świadomości społecznej, a ludzie wykształceni, bądź pełniący ważne funkcje w państwie stosowali się do zasad bushidō. Do 1945 roku kadra oficerska kultywowała reguły drogi wojownika, a samurajskie miecze stanowiły obowiązkowy element wyposażenia mundurów galowych. Za ostatniego samuraja uważa się pisarza Mishimę Yukio, daleko spokrewnionego z rodem Tokugawa.

Szkoły walki

Istniało bardzo wiele szkół walki. Wprawny samuraj potrafił zabić przeciwnika już za pierwszym ciosem, ponoć nawet jednym cięciem przeciąć go na pół, wzdłuż od czubka głowy. Owe śmiercionośne umiejętności wynikały ze sposobu walki, który polegał przede wszystkim na rozpoznaniu szkoły w jakiej kształcił się oponent, a co za tym idzie używanej przezeń techniki, dzięki czemu samuraj mógł błyskawicznie zastosować opracowaną metodę kontrataku. Ze względu na charakter tej walki, nastawionej na zadanie śmierci niemal jednym ruchem miecza, bywało, że kończyła się ona zgonem dla obu stron.

Samuraj kształcony był nie tylko w posługiwaniu się mieczem, ale także łukiem, jak również calą gamą innej broni jak np. włócznia zwana Yari, broń drzewcowa o nazwie Naginata czy wachlarz bojowy Tessen. Technika walki łukiem zwana Kyuujutsu była wysoce duchową techniką, nierzadko używaną do medytacji.

Wygląd
Grupa samurajów (XIX wiek)

Charakterystyczna dla samurajów była ich fryzura – włosy upięte na czubku głowy i wygolone z przodu, nad czołem. Nosili także specjalny strój, spodnie hakama, których długość odpowiadała ich pozycji w hierarchii wojowników, kamizelki kamishimo, na których widniał kamon (herb klanu/rodziny) i wiele innych dodatków, które wspólnie tworzyły kimono samuraja.
Broń [edytuj]
Miecz wakizashi z okresu Edo

* Miecz

Miecz był najważniejszym elementem w kulturze samurajów, stanowił niejako duszę wojownika. Swój pierwszy miecz otrzymywali już pięcioletni chłopcy. W wieku 15 lat, gdy stawali się samurajami, otrzymywali miecze daitō i wakizashi

Związanych z nim było wiele, niekiedy bardzo złożonych rytuałów, począwszy już od procesu jego wykuwania. Płatnerz wykonujący swój fach musiał poddawać się uprzednio ceremonii oczyszczenia, zaś pomiędzy niektórymi momentami wykuwania przywdziewał odświętne szaty. Aby odpędzić złe moce kuźnię ozdabiały religijne motywy zaczerpnięte z religii shintō. Obrządek dotyczył nawet używanej przy hartowaniu miecza gliny, wody i ognia.

Zadaniem płatnerza było przede wszystkim wytworzenie głowni miecza o jak najtwardszym ostrzu (aby uniknąć wyszczerbienia), będącego jednocześnie możliwie najbardziej elastycznym (by miecz nie uległ pęknięciu). Było to bardzo trudne zadanie, osiągane przez wielokrotne przekuwanie żelaza, hartowanie metalu oraz inne techniki wypracowywane przez wieki i pilnie strzeżone przez mistrzów tego fachu. Niekiedy wytworzenie broni zajmowało rzemieślnikowi długie lata, czasem nawet większość życia.

Nie dziwi zatem jak cenione były pośród samurajów ich miecze. Był to największy skarb ich majątku, dziedziczony częstokroć przez całe pokolenia, otaczany czcią i kultem.

Jedna z zasad dotycząca miecza mówiła, że jeśli już zostanie on wyjęty z pochwy, musi być umoczony w ludzkiej krwi, dlatego też, jeśli broń zechciała obejrzeć osoba dostojna, której nie można było odmówić, samuraj przed schowaniem miecza dokonywał samookaleczenia.

* Sztylet

Tanto był bronią, która zastępowała wakizashi w Daisho, jak ta broń służyła głownie do odprawienia rytuału seppuku.

* Łuk

Rzadziej używany przez samurajów niż miecz miał jednak też duże znaczenie. Sztuka strzelania z łuku nazywa się kyuujutsu (jap. 弓術, kyuujutsu?). Zrobiony z drewna lub bambusa najdłuższy łuk nazywamo yumi. W okresie shinto organizowano Yabusame, ceremonie strzelania z łuku na koniu.

* Kij

W feudalnej Japonii samurajowie walczyli też bronią obuchową, nie tylko białą, np kijem Bō czy Jō.

* Włócznia

W XV wieku popularna stała się broń drzewcowa Yari oraz Naginata częściej używana na polach bitew niż do obrony.
Etos

Podstawowe prawa zawarte były w kanonie bushidō, wykładającym podstawowe zasady drogi wojownika. Istniały również inne dzieła opisujące zasady jakimi powinien się kierować samuraj. Były to między innymi utwory Go Rin No Sho (Księga pięciu kręgów) oraz Hagakure (Ukryte w listowiu).

Główną zasadą była wierność swemu panu i bezwzględne mu podporządkowanie – co dotyczyło zarówno wojownika, jak i jego rodziny. W walce samuraj nie mógł odczuwać lęku przed śmiercią (podobnie jak podczas popełniania seppuku), nie mógł kapitulować w walce, bowiem byłoby to rozwiązanie niehonorowe.

Samuraje stanowili również elitę kulturalną. Wiedza ich była wszechstronna i bardzo rozwinięta. Od dziecka kształceni byli w kierunku poznania bushidō, uczono ich między innymi czytania, pisania, sztuki kaligrafii, literatury, muzyki, retoryki, taktyki, prawa, medycyny i matematyki. Wykładano im także poezję japońską i chińską – między innymi dlatego, by samuraj przed popełnieniem rytualnego samobójstwa mógł napisać pożegnalny wiersz (haiku).

Rōnin

Po śmierci swego pana samuraj stawał się rōninem i miał w obowiązku pomścić go, a później popełnić samobójstwo. Mógł się nim stać również w przypadku zwolnienia ze służby (spowodowanego na przykład zubożeniem pana), wtedy stawał się wolnym człowiekiem i mógł pracować jako najemnik. Samobójstwo samuraja nosiła nazwę seppuku, samuraj robił to gdy poniósł porażkę.

Broń
Miecz wakizashi z okresu Edo

* Miecz

Miecz był najważniejszym elementem w kulturze samurajów, stanowił niejako duszę wojownika. Swój pierwszy miecz otrzymywali już pięcioletni chłopcy. W wieku 15 lat, gdy stawali się samurajami, otrzymywali miecze daitō i wakizashi

Związanych z nim było wiele, niekiedy bardzo złożonych rytuałów, począwszy już od procesu jego wykuwania. Płatnerz wykonujący swój fach musiał poddawać się uprzednio ceremonii oczyszczenia, zaś pomiędzy niektórymi momentami wykuwania przywdziewał odświętne szaty. Aby odpędzić złe moce kuźnię ozdabiały religijne motywy zaczerpnięte z religii shintō. Obrządek dotyczył nawet używanej przy hartowaniu miecza gliny, wody i ognia.

Zadaniem płatnerza było przede wszystkim wytworzenie głowni miecza o jak najtwardszym ostrzu (aby uniknąć wyszczerbienia), będącego jednocześnie możliwie najbardziej elastycznym (by miecz nie uległ pęknięciu). Było to bardzo trudne zadanie, osiągane przez wielokrotne przekuwanie żelaza, hartowanie metalu oraz inne techniki wypracowywane przez wieki i pilnie strzeżone przez mistrzów tego fachu. Niekiedy wytworzenie broni zajmowało rzemieślnikowi długie lata, czasem nawet większość życia.

Nie dziwi zatem jak cenione były pośród samurajów ich miecze. Był to największy skarb ich majątku, dziedziczony częstokroć przez całe pokolenia, otaczany czcią i kultem.

Jedna z zasad dotycząca miecza mówiła, że jeśli już zostanie on wyjęty z pochwy, musi być umoczony w ludzkiej krwi, dlatego też, jeśli broń zechciała obejrzeć osoba dostojna, której nie można było odmówić, samuraj przed schowaniem miecza dokonywał samookaleczenia.

* Sztylet

Tanto był bronią, która zastępowała wakizashi w Daisho, jak ta broń służyła głownie do odprawienia rytuału seppuku.

* Łuk

Rzadziej używany przez samurajów niż miecz miał jednak też duże znaczenie. Sztuka strzelania z łuku nazywa się kyuujutsu (jap. 弓術, kyuujutsu?). Zrobiony z drewna lub bambusa najdłuższy łuk nazywamo yumi. W okresie shinto organizowano Yabusame, ceremonie strzelania z łuku na koniu.

* Kij

W feudalnej Japonii samurajowie walczyli też bronią obuchową, nie tylko białą, np kijem Bō czy Jō.

* Włócznia

W XV wieku popularna stała się broń drzewcowa Yari oraz Naginata częściej używana na polach bitew niż do obrony.


Narodziny

Gdy malutki rokugańczyk przychodzi na świat ma już jeden roczek. Związane jest to z tym, iż w Rokuganie nieznana jest cyfra zero. W pierwszych dniach po narodzinach dziecka, w domu rodziców pojawiali się liczni krewni z podarunkami. Bardzo popularnym prezentem dla dzieci z kasty samurajów (obojętnie czy bushi czy shugenja), były dwa wygięte wachlarze, traktowane jako zapowiedź dwóch mieczy.

Bo, jak wiadomo, status samuraja był dziedziczny, i dziecko z reguły szło w ślad ojca - wiele częściej, lub matki. Czasem jednak, gdy dziecko urodzi się jako syn bushi, a jest słabe i nie nadaje się na wojownika posyła się je do szkoły shugenja. Często mimo wszystko, jednak uparci rodzice chcą, aby kontynuowało ono "zawód" ojca.

Mimo iż narodziny każdego dziecka są świętowane podczas Oshogatsu, czyli trzydniowego święta - dla upamiętnienie pierwszego dnia nowego roku,- data urodzin jest zapamiętywana, ale tylko dla celów astrologicznych. Shugenja, na podstawie tej daty, zawierającej także godzinę przyjścia dziecka na świat, potrafią odczytać przyszłe losy dzieciaka.

Przy narodzinach, przesąd nakazuje żeby shoji - odsuwane "japońskie drzwi"- otwierać na przemian, jedne na lewo kolejne na prawo. Związane to jest z tym, iż demony chodzą prostymi drogami, więc dziecko jest bezpieczne. Zwyczaj ten jest także kultywowany podczas Oshogatsu.
Dzieciństwo

Przez pierwszych kilka lat, dziecko wychowywane jest przez rodziców. Otaczają je naprawdę bardzo troskliwą opieką i na wiele pozwalają. Dziecko jest rozpieszczane, rodzice dogadzają mu jak tylko mogą. Związane jest to z innym sposobem patrzenia na dziecko, otóż nie jest ono samodzielną jednostką tylko malutką istotką, które nie da sobie rady same, i musi być prowadzone dosłownie za rączkę.

Małe dziecko bardzo często noszone jest na plecach ojca.

Popularnymi zabawami wśród małych dzieci jest "gonitwa", puszczanie latawców na wietrze, czy bieganie wokół domu z malutkim wiatraczkiem. Naprawdę rzadko można spotkać zasmucone dziecko, przeważnie są wesołe i roześmiane. Wszak bardzo dobrze im się żyje.

Jednocześnie uczono dzieci szacunku do starszych, nie sprzeciwiać się ich woli i nie sprawiać zmartwień. Miało to także wykształcić podobne zachowania wobec przyszłego pana, które był traktowany wiele później tak samo jak i ojciec.
Przez cały ten okres dziecko jest obserwowane przez czujnych rodziców, ponieważ to zadecyduje o jego dalszym losie.
Po paru latach dziecko otrzymuje od ojca małe miecze - zabawki, i mimo że często okłada nim domowników po stopach z równą zaciętością, co i gości, bardzo powoli uczy się kochać swoją broń - miecze, akcesoria stanu rycerskiego.
Nauka

Wszystko to kończy się w wieku około siedmiu lat. Wtedy to chłopcy zostają z reguły posyłani do szkoły lub dojo na trening, a dziewczynki przyucza się do roli i obowiązków żony. Dziecko jest obserwowane od małego, i rodzice czasem widza, że nie da sobie rady jako bushi, więc dzieciak idzie do szkoły shugenja.

Dziecko przez wiele lat, i przeważnie z dala od rodziców uczy się umiejętności związanych z jego przyszła profesją.

Nauczyciel młodego samuraja cieszył się niemałym szacunkiem. Miał bardzo wysoki autorytet a jego nakazy były bezapelacyjnie wykonywane. Wszak "Ojciec to ten, za którego sprawą samuraj przychodzi na świat, a nauczyciel - to ten, który czyni człowiekiem".

Za wychowanie nikt nie przyjmował pieniędzy, bo nie można zmierzyć ceny umiejętności, jakie przekazywał podopiecznym.

Rodzina i nauczyciel szczególnie, troszczą się o formowanie młodego samuraja. Wpaja się mu odwagę, męstwo, cierpliwość, i wytrzymałość. Nauka jest trudna, żmudna a nauczyciel bardzo surowy. Nauczyciel rzadko, bo rzadko, ale popychał dzieciaka, szarpał a nawet odmawiał wydania posiłku, co miało zmężniać młodego samuraja.

Często upominał płaczące i narzekające dziecko, np. słowami, "Dlaczego płaczesz z powodu takiego głupstwa, tchórzu?" Albo, "Co zrobisz, jeśli Ci w bitwie odrąbią nogę, albo przyjdzie Ci popełnić seppuku?"

Do znajomości sztuk wojennych dochodziła także nauka kaligrafii, filozofii, literatury i historii, jak i wielu innych przydatnych umiejętności godnych. W zależności do klanu, w jakim się dziecko uczy, proporcje nauk były odpowiednio dobrane. Klan Lwa zapewne będzie przykładał się do taktyki, Klan Kraba do umiejętności bugei, podczas gdy Klan Feniksa będzie bardziej promował Shintao. Choć to jednak spore uogólnienia.
Gempukku

Zazwyczaj około szesnastego roku życia, wychowanie i szkolenie młodego samuraja uznaje się za zakończone. Jest on gotowy przejść ceremonię pełnoletności - gempukku. Od tego momentu jest uznawany za osobę dorosłą. Od przystępującego do tego wielkiego wydarzenia oczekiwane jest, aby wykazał się tymi umiejętnościami, w których był szkolony.

Młody samuraj powinien w jakiś sposób pokazać się przed swoim Klanem. Taką okazją są i choćby Topazowe Mistrzostwa, turniej w miasteczku Tsuma, odbywający się każdej wiosny. Jednak tam wysyłani są najlepsi z najlepszych (bohaterowie graczyJ).Oprócz tego każdy Klan przeprowadza własny festiwal gempukku.

Inne zadania stawiane przed samurajem to, (jeśli już na początku chce zyskać chwałę)- np. klan Kraba wysyła swoich bushi w Krainy Cienia, by przyniósł głowę jednego z pomiotu Fu Lenga. Im groźniejsza bestia, tym bardziej szanowany będzie wojownik, który ją pokonał.

Dla Skorpionów - dworzan Shoshuro, chociażby będzie to krótka, zagmatwana konwersacja, w której Skorpion musi znaleźć słabe punkty słów rozmówcy i wyjść na swoje obronna ręką. Ponoć niektórzy, Ci najlepsi, otrzymają zapewne tajne zadanie do wykonania, mające na celu dowieść, iż są lojalni dla Klanu Skorpiona. Choć często nie wiedzą, iż zadanie to będące dla nich tylko gempukku, dla Skorpionów ma wiele większe znaczenie.

Niektóre Feniksy czy Smoki mogą próbować rozwiązać niesamowicie trudną zagadkę przygotowaną przez dorosłych, ewentualnie rozgryźć pewne uczone pismo.

Dla Jednorożca zadaniem może być opanowanie jakiegoś niesfornego rumaka. Bardzo popularne jest także Wielkie Polowanie za pomocą przy pomocy łuków, na rzadkie i trudne do złowienia zwierzę, czy też poprowadzenie karawany, lub odnalezienie przedmiotu, który nie pochodzi z Rokuganu.

Dla Akodo z klanu Lwa, może zostać przedstawione jakieś trudne wyimaginowane zadanie taktyczne lub zwycięstwo w GO (gra z pewnością wysoce taktyczna) z jakimś znanym graczem.

Matu przechodzą ogromnie trudne próby wytrzymałości, wiążące się z ogromnym cierpieniem.
Dla Żurawi z rodziny Kakita najważniejsze są mistrzostwa, jakiekolwiek. Żuraw musi się pokazać, niekoniecznie wygrywając, ale choć biorąc udział. A każdy z nich marzy o Topazowych Mistrzostwach.

Przykłady można wymyślać i poróżniać. A z pewnością wymyślicie lepsze przykłady niż te, które podałem. Najważniejsze by pasowały do roli, jaką będzie pełnił w klanie, (bushi, shugenja czy dworzanin), ale także do rodziny, w jakiej się urodził. Inne zadanie dostanie ktoś z rodziny Matsu a inne Kakita. Mimo iż, dajmy na to, obie postacie to bushi.

Niektóre Klany, jak np. Klan Jednorożca (ze względu na "alienacje"), czy Klan Kraba (ze względu na zagrożenie i "inne" podejście do oficjalnych aczkolwiek zbędnych rzeczy), mogły wykształcić zupełnie inne podejście do gempukku.

Generalnie samuraj jest dobrze przygotowywany do tej ceremonii i rzadko, komu nie udaje się wykonać powierzonego zadania. Niby jest możliwość powtórnego "podejścia", lecz wielu woli ostrzem własnego miecza zmyć honor niepowodzenia.

Przy okazji ceremonii, przystępujący doń samuraj po raz pierwszy wkładał odzież dorosłego człowieka. Po raz pierwszy wkładał szerokie spodnie - hakama, jak i haori - "narzutkę" mającą optycznie poszerzać ramiona.

Występuje też po raz pierwszy w monach swojego Klanu i rodziny. Mon klanu noszony jest na plecach, a mon rodziny odpowiednio na prawym lub lewym ramieniu. Jeśli chce nosić mon na prawym ramieniu, oznacza, że przodków chce trzymać blisko serca, a jeśli wybierze miejsce na prawym ramieniu - że przodkowie będą prowadzić jego miecz.

Po raz pierwszy także układano specyficzna fryzurę. Włosy nad czołem golono a resztę zawiązywano na czubku głowy.

Tuż przed ceremonią otrzymywał także prawdziwe miecze, z którymi miał się nie rozstawać przez całe życie.

Kobietom wręczano mały sztylet - broń, jaką posiada każda kobieta w Rokuganie.
Przebieg ostatecznej ceremonii został opisany w podręczniku głównym, do którego odsyłam. Znajduje się w załączonym scenariuszu, w akapicie "Ceremonia lenna".
Dodam jeszcze, że samuraj zmienia swoje imię, porzuca dziecięce, a przyjmuje nowe dorosłe imię. Od tego momentu jest dorosłą osoba, w pełni odpowiedzialną za swoje czyny, doświadcza godności osobistej. Jest pełnoprawnym członkiem swojego klanu.

Film

• Pobierz folder
• Zachomikuj folder