Download: andrzejki2.jpg
ANDRZEJKI (29 listopada)
Andrzejki, Jędrzejki lub Jędrzejówki to pora wróżb dla dziewcząt o miłości i małżeństwie. Wróżby te znane były we wszystkich regionach Polski, a także w innych krajach Europy. Mimo tak szerokiego zasięgu występowania pochodzenie tych wróżb i zwyczajów dotychczas nie jest znane. W zasadzie jednak wszyscy badacze zgadzają się, iż niezależnie od swego pochodzenia, wróżby w dniu Św. Andrzeja rozwinęły się i ostatecznie ukształtowały na gruncie tradycji chrześcijańskiej. W kościele katolickim dzień Św. Andrzeja zamyka rok kościelny. Rozpoczyna się Adwent.
W Polsce wróżby andrzejkowe liczą sobie już parę wieków tradycji. Pierwsze wzmianki o tych zwyczajach pochodzą z XVI wieku. Wielką wagę przywiązywano do snów w nocy z 29 na 30 listopada. Dziewczęta wierzyły, że ich sny w tę noc są prorocze. Należało zatem przed pójściem na spoczynek pobożnie pomodlić się do Św. Andrzeja ale, aby modlitwa była skuteczniejsza, przez cały dzień pościć. We Śnie mógł jednak ukazać się zły duch, widmo czy upiór, a nie daj Boże topielec czy wisielec. Najskuteczniejszym sposobem odstraszenia takiej mary było nacieranie czosnkiem furtek, drzwi domów oraz parapetów okiennych. Same zaś panny brały do ust po trzy ząbki czosnku i dopiero, gdy zasypiały, połykały go. Teraz już ich błogi sen o ukochanym nie był niczym zakłócony, choć można było dodatkowo zabezpieczyć się płonącym przez całą noc ogniskiem, do których wrzucano stare palmy, wianki z Bożego Ciała i inne poświęcone zioła. Ogniska te zwano ognia-mi Św. Andrzeja. Na dobrą wróżbę, na polach lub w garnkach, dziewczęta siały len, konopie lub ziarna zbóż a były to poletka lub ogródki Św. Andrzeja. Bardzo liczne były wróżby odprawiane w grupie rówieśnic. Nigdy nie uczestniczyły w nich jednak i nie wróżyły sobie kobiety zamężne i starsze, nigdy też nie zapraszano na nie chłopców. Najbardziej znaną i najczęściej stosowaną była wróżba z lanego na wodę roztopionego wosku lub rozgrzanego ciekłego ołowiu a następnie wspólne badanie zastygłego kształtu lub cienia przezeń rzucanego na Ścianę. Podobną wróżbą było palenie papieru i obserwowanie ruchliwych cieni na Ścianie. Pomocne były też różne przedmioty jak np. kłębki kądzieli symbolizujące dziewczynę i miłego jej sercu chłopca. Kłębuszki te podpalano i kiedy uleciały w górę obserwowano, czy połączą się i razem spłoną, co wróżyło gorącą dozgonną miłość; na wodę puszczano też dwie igły lub Świeczki umocowane na tekturkach lub w łupinkach orzechów. Obserwowano czy para się połączy, pobożne zaś panny na Śląsku puszczały na wodę trzy igły lub Świeczki, bowiem trzecia symbolizowała księdza, który związek miał pobłogosławić przed ołtarzem.
Takich andrzejkowych wróżb była nieskończona ilość, były też one wymyślane na miejscu, w zależności od potrzeb i fantazji wróżących sobie dziewcząt. Tradycje te przetrwały do dnia dzisiejszego i niezmiennie cieszą się ogromną popularnością, choć dzisiaj mają już wyłącznie charakter zabawowy