Z (Lektor PL).avi

dramat, Francja/Algieria, 1969
122 min, polski lektor

Polskie media nie poświęcają żadnej uwagi kontekstowi społecznemu czy historycznemu burzliwych wydarzeń toczących się obecnie w Grecji. Nie poświęcają właściwie również uwagi samym tym wydarzeniom, poza skąpymi doniesieniami o kolejnych zamieszkach. Nic w tym dziwnego. Historia Grecji jest im nie w smak. Wspierana przez USA dyktatura „czarnych pułkowników” czy reżim Franco nie przystają do czarno-białego, neoliberalnego modelu historii zgodnie z którym dobry, demokratyczny zachód walczył ze złym totalitarnym wschodem. Dlatego wszystkim tym, którzy chcieliby poznać lepiej historię Grecji proponujemy ekranizację książki Vassilisa Vassilikosa zatytułowanej „Z”.

Wydarzenia opowiedziane na kartach tej książki sa historia prawdziwą. 22 maja 1963 r. przybył do Salonik lekarz-społecznik i poseł do parlamentu z ramienia greckiej lewicy demokratycznej, Grigorios lambrakis, by stanąć na czele pokojowej manifestacji. Tego samego dnia zginął, zamordowany w upozorowanym wypadku ulicznym.

Lambrakis cieszył się powszechną sympatią nie tylko ze względu na swoją działalnośc polityczną. Znany był również szeroko jako lekarz, który leczy darmo ubogich, i jako wybitny sportowiec, zwycięzca w Igrzyskach Olimpijskich. Na murach Aten pojawiły się napisy „Lambrakis zei” – „Lambrakis żyje”, „Zei” lub w pośpiechu skreślone „Z”, co wkrótce stało się symbolem sprawy, o która walczył.

Opierając się na materiałach późniejszego śledztwa i procesu, Vassilis Vassilikos, młody wówczas powieściopisarz grecki, stworzył w „Z” wstrząsający dokument tragedii swego kraju, a zarazem pasjonującą analizę wewnętrznego mechanizmu wielkiej prowokacji politycznej. Książka przybliża mechanizm współdziałania tajnych służb, policji i greckich ugrupowań neofaszystowskich.

Ze względu na panujący wówczas w Grecji reżim „czarnych pułkowników” autor zmienił wszystkie nazwiska, pomimo to jednak książka, która ukazała się w listopadzie 1966 roku, znalazła się na indeksie, a jej autor – na wygnaniu we Francji, gdzie w dwa lata później wydano francuską wersję powieści i nakręcono słynny film pod tym samym tytułem.